na tych samych falach

Jeśli choć przez chwilę zastanowić się nad naturą procesu komunikacji, wydaje się niemal cudem, iż jesteśmy zdolni w dużej mierze zrozumieć, co druga osoba ma na myśli kiedy do nas mówi. Rezultat aktywności bioelektrycznej i biochemicznej jednej organu zostaje przy użyciu innych organów przekształcony na drgania cząsteczek powietrza, które wprawiają w ruch błonę bębenkową drugiej osoby, ponownie przekształcającą ich wzorzec na aktywność neuronalną, dzięki czemu wiemy, że właśni wypowiedziano nasze imię. To nie wszystko, gdzieś w tym wszystkim istnieje przecież także komunikacja niewerbalna, kontekst sytuacyjny, zakłócenia komunikacji, nasze nastawienie... Nie dziwi, iż bardzo często po prostu nie możemy się ze sobą porozumieć. O tych, którym się to udaje, mówimy czasem, iż nadają na tych samych falach - dzielą jakiś szczególny rodzaj więzi, który pokonuje wszelkie bariery. Dzięki dokonaniom neuronauki zaczynamy poznawać mechanizmy przy pomocy których umysły spotykają się po drodze, nigdzie przy tym nie wychodząc.

W eksperymencie wzięło udział dwóch nadawców komunikatu - jeden angielskojęzyczny i jeden mówiący po rosyjsku. Najpierw pozwolono im się zapoznać z warunkami panującymi wewnątrz aparatury do fMRI i poproszono o próbne opowiedzenie trzech historii, następnie, we właściwym badaniu, dokonano pomiaru aktywności ich mózgu w czasie opowiadania (po raz pierwszy) historii jaka przydarzyła im się w na pierwszym roku w szkole średniej. Tematykę wybrano by zapewnić naturalność przekazu i skłonić nadawcę do zaangażowania w przekazywanie informacji. Nagrania ich głosu zestawiono z wynikami badania fMRI.

Pozostali badani wysłuchali następnie nagrań w języku angielskim i rosyjskim (którego nie rozumieli). Ich mózgi również podejrzano przy pomocy fMRI a rezultaty obu badań porównano. Zaobserwowano podobne wzorce aktywności mózgu u nadawców i odbiorców przekazu. Najwyraźniej sparowanymi obszarami okazały się zakręt skroniowy górny (superior temporal gyrus), zakręt kątowy (angular gyrus), spojenie skroniowo-czołowe (temporo-parietal junction, w tym ośrodek Wernickego), zakręt czołowy dolny (inferior frontal gyrus, w tym ośrodek Broka), płaty skroniowe i wyspa (insula) czyli obszary w obecnym rozumieniu wiązane z różnymi aspektami przetwarzania mowy, jak również neuronami lustrzanymi, odpowiadającymi za rozpoznawanie stanów emocjonalnych i stanu drugiej osoby. Udało się dostrzec także podobieństwa aktywności obszarów odpowiedzialnych za rozumienie znaczenia i kontekstu społecznego opowieści - przedklinku (precuneus), grzbietowo-bocznej korze przedczołowej (dorsolateral prefrontal cortex), korze oczodołowo-czołowej (orbitofrontal cortex) i przyśrodkowej korze przedczołowej (medial prefrontal cortex). Obszary aktywujące się u różnych odbiorców również były do siebie zbliżone, co oznacza, że ten sam komunikat jest podobnie przetwarzany przed wszystkich jego uczestników. Dla porównania sprawdzono reakcję badanych na nagranie w języku rosyjskim - podobieństwa u nadawcy i odbiorcy, jak również pomiędzy odbiorcami wystąpiły tylko na poziomie pierwotnej kory słuchowej, rozpoznającej dźwięki. Nie znaleziono również wielu podobieństw pomiędzy wzorcami aktywacji mózgu nadawcy innego komunikatu w języku angielskim i pierwotnego komunikatu u odbiorców.

Dostrzeżono również ciekawe zjawisko - w niektórych przypadkach, mózgi słuchaczy wyprzedzały mózgi nadawców w aktywowaniu tych samych obszarów. Przypuszczalnie, dawało to odbiorcom więcej czasu na przyswojenie sobie zawartości komunikatu, okazało się bowiem, że częściej działo się tak w wypadku pojawiania się słów łatwych do przewidzenia w danym kontekście - odbiorcy byli niejako niejako na bieżąco z wysłuchiwaną historią rekonstruując ją w swojej głowie i w rezultacie zdolni byli dokańczać myśli swoich rozmówców. I rzeczywiście, w następnym etapie okazali się lepszymi słuchaczami - badani których mózgi częściej wyprzedzały aktywność mózgu nadawcy lepiej radzili sobie z odtwarzaniem treści opowiedzianej historii.

Spotkanie dwóch światów widoczne na fMRI. Obszary mózgów badanych aktywne synchronicznie (żółty), z opóźnieniem (niebieski) i wyprzedzeniem u słuchacza (czerwony). Słuchacze śpieszą w obszarach odpowiedzialnych za rozumienie znaczenia i kontekstu społecznego opowieści.

grafika: DailyPic

Źródło:
Stephens, G., Silbert, L., & Hasson, U. (2010). Speaker-listener neural coupling underlies successful communication Proceedings of the National Academy of Sciences DOI: 10.1073/pnas.1008662107

ulubieńcy bogów nie umierają młodo

Mając coś istotnego do zrobienia i dużo czasu na realizację postawionego przed Tobą zadania, jest szansa, że wyczekasz na odpowiedni moment i sprzyjające warunki. Kiedy uświadomisz sobie, że możesz oczekiwać zmian raczej na gorsze, prawdopodobnie inaczej określisz swoje priorytety i mniejsza będzie Twoja skłonność do odwlekania. W rezultacie, szukając schronienia w czasie deszczu zadowolisz się najbliższym rozłożystym drzewem zamiast poszukiwać świerku (podobno o najmniejszym stopniu przepuszczania wody przez koronę). W świecie ssaków podobne rozważania decydują o intensywności życia jakie wieść będzie dane zwierzę. Weźmy na przykład ludzkie życie i nasze życiowe fascynacje - może okazać się, że zdecydujesz się najpierw zadbać o swoją sytuację majątkową, a potem na rodzicielstwo. Dla niektórych z nas lepsze jutro najprawdopodobniej jednak już było i w tej sytuacji trudno pozwolić sobie na planowanie i mozolne budowanie świetlanej przyszłości. Ewolucja znalazła rozwiązanie - można żyć szybciej.

Przyglądając się statystykom z badania Millenium Cohort Study, obejmującego reprezentatywną próbkę brytyjskich dzieci urodzonych w latach 2000-2001 które przebadano podłużnie (na przestrzeni kilku lat) poprzez wywiady z rodzicami, testy zdolności poznawczych i dane antropometryczne, stałym czytelnikom znany skądinąd D. Nettle porównał je z danymi dotyczącymi jakością otoczenia w jakim dzieci wzrastały. I znalazł zależności pokazujące logikę stojącą za nie odwlekaniem decyzji o macierzyństwie i rodzeniem pierwszego dziecka w biologicznie optymalnym wieku.

Podstawowym założeniem przyświecającej pracy badawczej była zależność oczekiwanej długości życia kobiety od sytuacji socjoekonomicznej środowiska w jakim wzrasta. Wyraźnie widać ją tutaj:

Oczekiwana długość dalszego trwania życia (linia ciągła) i oczekiwana długość dalszego trwania życia w zdrowiu (linia przerywana) w zależności od jakości środowiska socjoekonomicznego kobiety (1 - najgorsze, 10 - najlepsze).

W rodzinach z gorszych środowisk, gdzie przed kobietami stoją gorsze perspektywy, rodzą one dzieci zdecydowanie wcześniej. Jednocześnie mniejsze są wagi urodzeniowe ich dzieci, mniejsza jest też inwestycja rodzicielska matek - są one np. krócej karmione piersią, co może być interpretowane jako przygotowanie go rychłego rodzenia kolejnego potomstwa. W rezultacie, z biegiem czasu dzieci matek z uboższych środowisk mają więcej rodzeństwa.

(A) wiek wejścia w macierzyństwo, (B) masa urodzeniowa dzieci (C) długość karmienia piersią i (E) inwestycje rodzicielskie w zależności od jakości środowiska.

Również mężczyźni wydają się w takich sytuacjach żyć szybciej - wykazują mniejszą inwestycję rodzicielską - w trudniejszych warunkach mniej angażują się w wychowywanie potomstwa, co przypuszczalnie pomaga im w poszukiwaniu nowych okazji do reprodukcji, innymi słowy, płodzeniu kolejnego potomstwa z innymi kobietami. Inne badania wykazują, że dziewczynki od najmłodszych lat wzrastające w relacji z ojcem pozbawionej ciepła wcześniej zaczynają życie seksualne. Trendy widoczne są także w wypadku zaangażowania w wychowanie dzieci babć ze strony matek - w miarę polepszania się sytuacji ekonomicznej jest ono większe (co ma pozytywny wpływ na rozwój dziecka), prawdopodobnie dlatego, iż w rodzinach z trudniejszych środowisk babcina miłość dzieli się na więcej dzieci.

Podobnie jest zresztą w społeczeństwach żyjących w trudnych warunkach w znaczeniu codziennej walki o przetrwanie - dotkniętych głodem, działaniami wojennymi czy czynnikami chorobotwórczymi. Wydaje się logiczne, że dobór naturalny promuje kobiety potrafiące dostosować się do trudnych warunków i niepewnej przyszłości. Innymi słowy, młode kobiety - mniej lub bardziej świadomie - decydujące się na macierzyństwo w młodym wieku, odpowiadają na źle rokujące na przyszłość warunki. Wzrastając w złej okolicy nie mają podstaw by oczekiwać poprawy swojej sytuacji i odwlekać rozpoczynanie dorosłego życia. Niekoniecznie jest to bezmyślność a raczej wybór podyktowany pewną logiką - zrozumiała odpowiedź na warunki w jakich przyszło kobiecie żyć. Jeśli dookoła ciebie ludzie umierają młodo w wyniku złego odżywiania lub napaści z bronią a twój partner jest w konflikcie z prawem lub lokalnym gangiem, nietrudno zrozumieć, iż tempus dla ciebie fugit.

grafika: Hil

Źródło:
Nettle, D. (2010). Dying young and living fast: variation in life history across English neighborhoods Behavioral Ecology, 21 (2), 387-395 DOI: 10.1093/beheco/arp202

motoryka horroru

Jednym z funkcjonujących w nauce sposobów rozumienia ludzkiego umysłu jest popularny w psychologii ewolucyjnej model multimodularny, tudzież model adaptacyjnej skrzynki narzędziowej (adaptive toolbox). W odróżnieniu od wcześniejszych modeli, np. komputacyjnego, w którym umysł rozumiano przy użyciu metafory komputera, a ściślej software - jednolitego i relatywnie uniwersalnego systemu "rozwiązującego problemy", model multimodularny zakłada funkcjonowanie w umyśle wyspecjalizowanych, powstałych w wyniku doboru naturalnego, narzędzi pełniących funkcje konieczne do przetrwania w środowisku. Są to moduły odpowiadające za sprostanie wymaganiom przetrwania - orientację w przestrzeni, odnajdywanie pożywienia, komunikację z innymi osobnikami, *poszukiwanie i wybór partnera, unikanie drapieżników, itp.

Psychologiowie zaproponowali m.in. moduły takie jak moduł detekcji oszusta, intuicyjna psychologia, moduł odpowiedzialny za teorię umysłu, czyli orientowanie się w zamiarach innych lub sposoby znajdywania rozwiązań (*heurystyki decyzyjne) czy też moduł wykrywania istot żywych. Badania wykazują, iż w obrębie tego ostatniego funkcjonują odrębne podzespoły odpowiedzialne za rozpoznawanie zwierząt i ludzi (a nawet twarzy, o czym świadczy prozopagnozja, zaburzenie ich rozpoznawania). Przejawia się to w różnicach na temat dziecięcych wyobrażeń na temat tego, co przytrafia się ludziom i zwierzętom (choć biologiczne dzieje się z nami przecież dokładnie to samo) i wielkiej wadze jaką przykładamy do definicji osoby.

W badaniach zaobserwowano także, iż emocja wstrętu (odrazy) wiąże się na ogół z sytuacjami z którymi przystosowawczo zmyślny (fit-savvy, fitwise?) osobnik nie chce mieć nic wspólnego - deformacje lub obrażenia ciała, zwłaszcza te związane z chorobami, rozkładająca się materia organiczna (w tym zwłoki), zanieczyszczenia, ekskrementy. Przypuszczalnie jest to mechanizm zniechęcający nas do kontaktu z tymi potencjalnie niebezpiecznymi rzeczami (patogeny, ryzyko zarażenia) i tym samym przedłużający nam życie.

Szczególnie silne emocje wyzwalają u nas deformacje i nienaturalności związane z ludzkim ciałem. Inni ludzie to najbliższe nam genetycznie organizmy, stąd prawdopodobieństwo złapania jakiegoś bakcyla jest w ich wypadku największe. Warto tu przytoczyć choćby niemal uniwersalne tabu związane ze zwłokami - w niektórych kulturach ludzie mający z nimi do czynienia zawodowo uważani są za permanentnie nieczystych, o ile zaś w naszej kulturze nie jest to wyraźnie skodyfikowane, wiele upiornych miejskich legend dotyczy kontaktów ze zwłokami (wysypka skórna spowodowana trupim jadem od partnera nekrofila) a jakiś rodzaj niepokoju związany z kostnicami i prosektoriami jest powszechny.

Wspomniana wcześniej odrębna kategoria poznawcza człowiek składa się z elementów które wyglądają jak człowiek i zachowują się jak na człowieka przystało - poruszają się, chodzą w określony sposób, mówią i mają określoną budowę ciała. Wszelkie obserwowane nieścisłości w tej dziedzinie (ludzie zachowujący się nienaturalnie) wywołują przede wszystkim nieprzyjemny dysonans (pamięta ktoś scenę z Dziewiątych wrót, kiedy blondynka ni z tego ni z owego przelewitowałą nad schodami?), gdyż mamy problem z klasyfikacją. W dodatku, wyglądający jak ludzie i zachowujący się inaczej niż na ludzi przystało, nie dość, że stanowią nieprzyjemną zagadkę i burzą kognitywny porządek świata, to jeszcze mogą mieć po temu jakiś szczególnie nieprzyjemny powód. Prawdopodobnie lepiej będzie nie mieć z nimi nic wspólnego.

Innymi słowy, twierdzę, że to co robią z nami szczególnie przerażające sceny z filmów grozy związane z nienaturalnymi zachowaniami ludzi ma swoje źródło w poznawczym zamieszaniu i unikaniu patogenów.

Kadry z filmów pochodzą z Paranormal Activity, Blair Witch Project, japońskiego The Ring 0 i nieśmiertelnego Egzorcysty.


zob. też dolina niesamowitości

bibliografia: 

BOYER, P., I człowiek stworzył bogów

KOZŁOWSKI, T. SZLENDAK, T., Naga małpa przed telewizorem

twój dotyk ma znaczenie

z badań nad trzecim szympansem:
zob. też: ciepłe przyjęcie, tryumf materii nad duchem w maszynie

O wyniku Twojej rozmowy kwalifikacyjnej mogły decydować przedmioty biurowe. O wyniku negocjacji, użyte w ich czasie meble. Uściski dłoni, pocałunki na powitanie, przytulanie się, wyrażanie bliskości, namiętności, współczucia i wielu innych stanów emocjonalnych, strefy erogenne... to cały wszechświat doznań. Już w szóstym tygodniu życia płodowego rozwija się zmysł dotyku. Jest pierwszym punktem zaczepienia dla strukturalizowania świata. Tak naprawdę składają się nań informacje z zupełnie różnych modalności, odbierane za pomocą całej gamy receptorów - osobnych dla ciepła, zimna, tarcia, bólu i czucia wgłębnego (pozycji ciała).
A to, czego dotykamy, ma nieuświadomione przełożenie na nasze decyzje.

* * *

Badania przeprowadzone pod kierownictwem Joshui Ackermana, asystenta profesora marketingu z MIT w sprytny sposób wykazały wpływ posiadających metaforyczne znaczenie fizycznych właściwości przedmiotów z którymi mamy do czynienia na dokonywane przez nas wybory.

Ważkość sprawy oceniamy uwzględniając tacę na której nam ją podano. Zauważono (na próbie 54 badanych) zależność pomiędzy podkładką (clipboard) na której prezentowano oceniającym podania o pracę a oceną kandydata jako lepiej wykwalifikowanego i prezentującego bardziej poważne podejście - ocena wzrastała, gdy podkładki były cięższe. W kolejnym eksperymencie (N=86) badanych poproszono o sformułowanie dwóch propozycji ceny, jaką gotowi byli zapłacić sprzedawcy używanych samochodów, cena wyjściowa wynosiła 16 500$, drugą propozycję formułowano przy założeniu, że pierwsza została odrzucona. Siedzący w miękkich siedzeniach drugą ofertę wskazywali średnio o 39% wyższą, niż siedzący na twardych siedzeniach. Twarde stąpanie po ziemi (lub siedzenie) wywołuje myślowy schemat surowości, rygorystyczności, małej elastyczności i w konsekwencji niechęci do odejścia od początkowego stanowiska, sugerują badacze. Ci ciekawe, siedzący twardo postrzegali swoich rozmówców jako bardziej niestabilnych emocjonalnie.

Inn eksperyment z cyklu pokazał, że na to jak ocenimy dwuznaczną historię z życia pracownika i przełożonego (sfera interakcji międzyludzkich) wpływ ma to, czy dotykaliśmy czegoś miękkiego (koca) czy twardego (drewnianego klocka) - drewniane klocki sprawiają, że przełożeni wydają nam się bardziej rygorystyczni i surowi.

Badacze sugerują, że zależność ta wynika z wczesnych faz rozwoju umysłu, kiedy dziecko tworzy swoje pojęcie o świecie na podstawie uzyskiwanych w czasie pierwszych eksploracji świata wrażeń sensomotorycznych - łącząc doznania zmysłowe z czynnościami motorycznymi. Innymi słowy, doświadczenia z łączenia wrażeń zmysłowych przekładają się na ramy w jakie wkłada się świat - ciepło ciała matki i dotyk jej skóry kojarzone są z bezpieczeństwem i w rezultacie przekładają się na nasze rozumienie pojęć takich jak bliskość. Badania przeprowadzono dla użytkowników języka angielskiego - z wielką chęcią zobaczyłbym wyniki badań uwzględniających wiedzę o metaforycznym znaczeniu słów opisujących fizyczne właściwości w innych językach. O ile spodziewać się można, że powstające wrażenia będą mniej lub bardziej uniwersalne, warto by sprawdzić uniwersalność powstawania podobnych zależności słownikowych (jak w wypadku lewy-prawy). Podobnie jak w wyniku badań dotyczących metafor przestrzennych i temperaturowych (por.: zob. też), wyniki potwierdzają rozumienie umysłu jako nierozerwalnie związanego z ciałem, co wielu wciąż zaskakuje.

Pierwsze wrażenie dotyczy nie tylko *zapachu czy wyglądu, ale również dotyku (i prawdopodobnie pozostałych źródeł informacji o świecie). Warto o tym pamiętać nie tylko częstując nowo poznane osoby śniętą rybą na powitanie, ale także wybierając meble lub poręcze przy schodach. Przy okazji. Może o tym zapomniałeś, ale dużej powierzchni Twojego ciała nieustannie dotyka ubranie.
Z wrażenia nie zapomnij o oddychaniu.

źródło:  

Sense of touch influences our decisions (New Scientist)

The magic touch (MITnews)

Tactile Sensations Influence Social Judgments and Decisions (ScienceDaily)


grafika: wertheim