matrymonialne ulęgałki

Szybkie randki (ang. speed dating) przedstawiane są jako rozsądny wybór dla zabieganych mieszkańców wielkich miast, którzy nie lubią tracić czasu, są jednak zainteresowani znalezieniem partnera. Spotkania odbywają się w bezpiecznych warunkach, limitowany czas pozwala na relatywnie bezproblemowe wymknięcie się w sytuacji pojawienia się krępującej ciszy. Uczestnicy mają także okazję spotkać osoby, z którymi nigdy nie porozmawialiby w innych warunkach.  Z racji tego, iż kontakty do siebie otrzymują tylko te osoby, które wzajemnie wskazały się w formularzu, znika duża część niezręczności. Sytuacja wydaje się niemal idealna.

W praktyce okazuje się jednak, że nadmierne zróżnicowanie opcji wyboru powoduje jedynie zamieszanie i tak naprawdę trudniej wtedy dokonać właściwego wyboru. Mózg ludzki zdolny jest do rozważania ograniczonej liczby potencjalnych partnerów w jednym czasie, ich nadmiar powoduje zaś, że próbujemy uniknąć dokonania wyboru, jeśli zaś już się zdecydujemy, nierzadko nie jesteśmy zadowoleni z reultatów.

Ponieważ nasze mózgi ewoluowały w małych społecznościach w których każdy znał każdego a wielu członków społeczności było ze sobą spokrewnionych (po raz kolejny prześladuje nas liczba Dunbara, czyli 150 osób z którymi możemy skutecznie utrzymywać relacje), mamy określoną pojemność pamięci operacyjnej przeznaczonej do przetwarzania informacji społecznych. Sytuacje przeciążenia bodźcami we wcześniej niespotykanej ilości (w wypadku potencjalnych partnerów, wystarczy włączyć telewizor i przejść się ulicami współczesnego miasta) nie sprzyjają naszemu funkcjonowaniu poznawczemu. W pewnym sensie są dla niego niehigieniczne i przypuszczalnie w wielu wypadkach mogą przyczyniać się do trudności w związkach.

Badacze Alison Lenton i Marco Francesconi przyjrzeli się wyborom dokonywanym przez 1,868 kobiet i  1,870 mężczyzn, którzy wzięli udział w 84 szybkich randkach. Każde spotkania trwało 3 minuty, uczestnicy mieli dwie doby na podjęcie decyzji o ewentualnej wymianie kontaktów. Jak nietrudno się domyśleć, mężczyźni składali znacznie więcej ofert, kobiety były zaś bardziej powściągliwe. Co ciekawe, na wynik ten mogą mieć wpływ tak zaskakujące czynniki jak to, która osoba podchodzi do stolika a która przy nim oczekuje. Inne badania pokazały swego czasu, iż na obserwowaną nie tylko w wypadku szybkich randek kobiecą wybredność może mieć wpływ fakt, iż z reguły to właśnie mężczyźni podchodzą do nich a nie na odwrót (nie oznacza to jednak, iż różnice nie istnieją, wynikają bowiem z nieproporcjonalności kosztów ewentualnego poczęcia jakie ponoszą obie płcie, są jednak mniejsze, niż się powszechnie uważa).

By oddzielić liczbę opcji wyboru od ich zróżnicowania, badacze wzięli pod uwagę także takie parametry jak wiek, płeć, wzrost, BMI, lata edukacji, zawód, stosunek do palenia i religijność kandydatów. Zrobili to obliczając średnią z zestandaryzowanych wariancji (miara zróżnicowania zbiorowości) każdego z wymienionych parametrów. Okazało się, że zróżnicowanie tylko w niewielkim stopniu korelowało z liczbą opcji wyboru (r=0,25, silna korelacja dodatnia to 1, ujemna to -1). Analiza danych pokazała, że więcej ofert składano wtedy, gdy dostępna była większa liczba potencjalnych partnerów, nie zaś wtedy, gdy większe było ich zróżnicowanie. W takich sytuacjach, dokonywano mniej wyborów (lub częściej nie wybierano wcale), wybierający rzadziej byli też zadowoleni z rezultatów.

Wcześniejsze badania wykazały, że inne zwierzęta także cierpią na nadmiernym zróżnicowaniu wyboru, również opóźniając podjęcie decyzji lub nie robiąc tego wcale. W wypadku ludzi zjawisko to znamy doskonale z hipermarketów, gdzie bogactwo towarów może niemal dosłownie przyprawiać o zawrót głowy i powodować, że z zakupów wychodzimy zakupiwszy zupełnie inne rzeczy, niż planowaliśmy. Badacze wskazują, że ludzie wybierają partnerów raczej poprzez porównanie między sobą dostępnych opcji niż poprzez przyrównywanie każdej z nich do ideału. Wysnuwają również wniosek, iż odwlekanie dokonania wyboru na skutek zbytniego zróżnicowania opcji może wiązać się także z coraz późniejszym zawieraniem małżeństw przez młodych mieszkańców wielkich miast.

grafika: sweetbeetandgreenbean

Źródło:

Lenton, A., & Francesconi, M. (2011). Too much of a good thing? Variety is confusing in mate choice Biology Letters DOI: 10.1098/rsbl.2011.0098

schodami ponad poziomy

aktualizacja (19.05.2017): artykuł opiera się na artykule, który został usunięty na skutek stwierdzenia w nim nierzetelności (więcej o sprawie)

albo: sursum corda supra malum

Żyjemy według pewnych metafor. Badania, przeprowadzane w oparciu o koncepcję ucieleśnienia (embodiment) wskazują, że wiele popularnych metaforycznych powiedzeń, zwłaszcza tych dotyczących rozmieszczenia w przestrzeni i fizycznych właściwości obiektów, znajduje odzwierciedlenie w ludzkim funkcjonowaniu i tym jak patrzymy na świat. W rezultacie, pozytywniej oceniamy przedmioty znajdujące się po prawej stronie, trzymanie kubka z ciepłym napojem sprawia, iż innych ludzi oceniamy jako bardziej przyjaznych a autora CV podanego na cięższej podkładce opiszemy jako bardziej profesjonalnego. Niedawne badania pokazały, iż to, czy poruszamy się w górę, czy w dół, przekłada się na nasze zachowanie, sprawiając, że wykazujemy się większym altruizmem i współczuciem. Innymi słowy, wznoszenie się podnosi również naszego ducha.

Koncepcja ucieleśnienia zakłada (a wiele badań zdaje się potwierdzać tę hipotezę) zachodzenie pewnego przeniesienia pomiędzy fizycznymi właściwościami obiektów w naszym otoczeniu (temperatura, ciężar, położenie) a powiązanymi z nimi abstrakcyjnymi pojęciami, takimi jak przyjacielskość, profesjonalizm, moralna słuszność, czy piękno. *Praworęczni wolą więc na ogół przedmioty znajdujące się po prawej stronie a lewe interesy stanowią pogwałcenie prawa.  Samotność kojarzy nam się z zimnem, podczas gdy ludzie spostrzegający siebie jako wyalienowanych *oceniają temperaturę otoczenia jako niższą. Na świat patrzymy bowiem przez pryzmat naszego ciała. Myślimy o nim jednak przy użyciu języka, skutkiem czego same metafory również mogą wpłynąć na nasze myślenie - otoczenie budzące w nas wstręt (zabałaganione lub zanieczyszczone) sprawia, iż stajemy się bardziej rygorystyczni moralnie. Również wiele innych badań pokazuje, że podejmując decyzje, w zaskakujący sposób kierujemy się sygnałami płynącymi z ciała.

W ramach jednego z nowszych badań zgłębiających to zagadnienie, przeprowadzono cztery eksperymenty dotyczące wpływu wysokości na nasze zachowanie. Badacze wyszli z założenia (podbudowanego np. badaniami w których nieznane osoby oceniano jako bardziej religijne, kiedy ich fotografie umieszczano wyżej), że pojęcie wysokości kojarzymy z wyższymi standardami moralnymi, dobrem i boskością. Sprawdzono to w bardzo pomysłowy sposób. Rzut oka na sposób myślenia badaczy pozwala na przyjrzenie się temu, jak naukowa dociekliwość działa w praktyce.

W pierwszym z badań, charakterystyczne czerwone kociołki znane Amerykanom ze świątecznych zbiórek Armii Zbawienia ustawiono w trzech oddalonych od siebie miejscach centrum handlowego, znajdujących się u szczytu schodów ruchomych, na dole schodów ruchomych i, jako próbę kontrolną, w miejscu oddalonym od schodów. Pilnujący zbiórki pomocnicy eksperymentatorów (by zapewnić rzetelność badania, nie znali oni hipotezy badawczej) zliczali przechodniów wrzucających pieniądze do kociołka i tych, którzy nie decydowali się na datek. Proporcje darczyńców względem wszystkich przechodniów wynosiły 0,16 (w górę), 0,07 (w dół) i 0,11 (próba kontrolna). Różnica między warunkiem jazdy w górę i w dół była istotna statystycznie - jest bardzo mała szansa, iż wynikała z przypadku. Ludzie wjeżdżający do góry okazali się bardziej szczodrymi darczyńcami.

Pierwszy eksperyment przeprowadzono w warunkach naturalnych, co zwiększa jego realizm, uniemożliwiając jednak kontrolowanie wpływu potencjalnych czynników zakłócających, jak również losowy dobór uczestników do poszczególnych grup eksperymentalnych (co jest jedną z podstawowych zasad naukowego savoir-vivre). W rezultacie, drugie badanie przeprowadzono w bardziej kontrolowanych warunkach - w budynkach uniwersytetu, gdzie część losowo wybranych uczestników wymyślonego badania wprowadzano schodami na górę, część schodami w dół, część zaś posadzono na parterze. Proszono ich o wypełnienie kwestionariusza i informowano, że mogą opuścić salę kiedy tylko skończą zadanie. Po jakimś czasie, rozpoczynał się właściwy eksperyment - do pomieszczenia wchodził drugi badacz z kompletem materiałów do innego badania. Po jakimś czasie, biorących udział w badaniu proszono o udział w drugim eksperymencie, na co wszyscy wyrazili zgodę. Zadanie, o zupełnie innym charakterze, było tak naprawdę nierozwiązywalne. Badanych poproszono o wykonanie tylu prób, na ile będą mieli ochotę, informując, iż cokolwiek zrobią, będzie pomocne. W tajemnicy przed nimi, mierzono czas, jaki poświęcą na badanie. Wyniki badania powtórzyły się - badani, którzy weszli po schodach, poświęcali więcej czasu na pomoc badaczom.

Jak dotąd, wykazano powiązaną z wysokością skłonność ludzi to wkładania więcej w realizację tego, o co ich poproszono. Samo w sobie nie dowodzi to jednak, iż stają się tym samym lepsi . Badacze postanowili więc sprawdzić, czy podobne wyniki uda się uzyskać dla powstrzymywania się od działania, w wypadku, gdyby miało to przynieść pozytywne efekty. Badanie wyglądało podobnie, jak w poprzednim wypadku, z tym wyjątkiem, że drugie zadanie o które poproszono biorących udział w eksperymencie, polegało na samodzielnym wskazaniu ilości bardzo ostrego sosu (badanych informowano, iż eksperymentatorzy nie mogą znać tej ilości, zaś osoba odpowiedzialna za tę czynność nie zjawiła się tego dnia), jaką będzie musiał zjeść uczestnik badania nad "smakami żywności" (które było oczywiście przykrywką i nikt nie jadł danego sosu). Badanym pozwolono spróbować sosu, będącego mieszanką sosu chili i tapatio salsa picante. Jest to typowa procedura stosowana w badaniach nad agresją, zakłada się, że im większa ilość sosu wyznaczona przez badanego, tym wyższy poziom agresywności jego zachowania. Badacze założyli więc, że im mniejsza ilość sosu, tym wyższy poziom współczucia (czyli pragnienia umniejszenia cierpieniu drugiej osoby) wykazuje dana osoba. Hipotezy potwierdziły się, osoby wprowadzone po schodach fundowały domniemanemu uczestnikowi istotnie mniejszą ilość sosu, niż osoby sprowadzone na dół i osoby z grupy kontrolnej.

Ostatnie badanie rozpoczęło się od pokazania badanym krótkich filmów przedstawiających widok zza okna lecącego nad chmurami samolotu lub widok zza okien samochodu (grupie kontrolnej nie pokazano niczego, można zastanawiać się jak dobrze jazda samochodem oddaje pojęcie "dołu"). Uczestników poproszono o wyobrażenie sobie siebie w podobnej sytuacji i spisanie wrażeń (tak, by wzmocnić doświadczenie wysokości). Kolejnym etapem było wzięcie udziału w komputerowej grze odzwierciedlającej sytuację wspólnego korzystania z ograniczonych zasobów, zmuszającej ludzi do wyboru pomiędzy zachowaniami nastawionymi na maksymalizowanie swojego zysku lub współpracę. Jak nietrudno się domyśleć, badani zetknięci z podróżą samolotem przejawiali zdecydowanie wyższe wskaźniki współpracy.

Zaskakujące wyniki uzyskane przez badaczy pokrywają się z szeroko rozpowszechnionymi przekonaniami o życiu pozagrobowym (piekło i niebo), jak i miejscach zamieszkiwanych przez istoty boskie. Wiele badań wskazuje, iż przedmioty położone wyżej oceniamy jako lepsze (w głębszym sensie) a popularne określenia takie jak haj, uniesienia czy wznoszenie się na wyżyny swoich możliwości dopełniają obrazu wpływu metafor na nasze życie. Co ciekawe, w większości wypadku nie zdajemy sobie z tego sprawy. Owartym pozostaje pytanie o źródło tej tendencji. Wzrost odgrywa istotną rolę w ocenie atrakcyjności i statusu mężczyzn w wielu kulturach, ludzi wyższych ogółem oceniamy pozytywniej pod wieloma względami. Być może chodzi więc o wrodzone preferencje atrakcyjności?

grafika:
ohhector
nilswerk

Źródło:

Sanna, L., Chang, E., Miceli, P., & Lundberg, K. (2011). Rising up to higher virtues: Experiencing elevated physical height uplifts prosocial actions Journal of Experimental Social Psychology, 47 (2), 472-476 DOI: 10.1016/j.jesp.2010.12.013

Publikacja dostepna w pliku .pdf.

Religion ist tot

Znalezione u Cynika.

Nagie małpy zamieszkujące trzecią planetę od Słońca uwielbiają łączyć się w najróżniejsze grupy ludzi podobnych sobie, co objawia się mnogością instytucji funkcjonujących w ich społecznościach. Człowiek, jako zwierzę społeczne, stworzył miliony grup formalnych i nieformalnych - narodów, plemion, grup wsparcia, fanklubów, bojówek, kontrkultur, kółek wzajemnej adoracji, stowarzyszeń, koterii i zrzeszeń. A także wspólnot religijnych.

O ile nic nie stoi na przeszkodzie temu, by funkcjonować w ramach wielu grup, istnieją takie, które rezerwują sobie wyłączność w życiu człowieka. Trudno jest być jednocześnie kibicem Kolejorza i Legii, szczególnie, gdy dowiedzą się o tym koledzy. Podobnie trudno jest kibicować różnym religiom. W naturalny sposób rywalizują one o wyznawców, czego przejawem jest działalność misyjna.

Ostatnie czasy przynoszą jednak postępującą sekularyzację społeczeństw Europy Zachodniej, niegdysiejszego bastionu chrześcijaństwa. Do kościołów przychodzi coraz mniej ludzi, w rezultacie likwidowane są niektóre parafie a księża wyjeżdżają na misje do Europy zachodniej. Postępująca demokratyzacja społeczeństw sprawia, iż ludzie szukają przynależności do grup innych niż religijne. W Holandii np., 40% społeczeństwa deklaruje brak przynależności religijnej, u naszych południowych sąsiadów wskaźnik ten wynosi zaś aż 60%.

Badanie przeprowadzone przez naukowców pod kierownictwem Richarda Wienera z University of Arizona, pozwalają przypuszczać, że religie w krajach rozwiniętych chylą się upadkowi. Badanie objęło mieszkańców dziewięciu krajów: Australii, Austrii, Czech, Finlandii, Holandii, Irlandii, Kanady, Szwajcarii i Nowej Zelandii. Ich publikacja, pod tytułem A mathematical model of social group competition with application to the growth of religious non-affiliation, ukazała się póki co tylko w nie recenzowanej internetowej bazie arXiv.org, być może jako preprint przed publikacją w docelowym czasopiśmie naukowym.

Wyniki obejmują analizę matematyczną danych z krajów, w których mieszkańców regularnie pyta się o przynależność religijną w ramach spisów powszechnych przez co najmniej 100 lat. W analizie zastosowano metodę tzw. dynamiki nielinowej, modelu matematycznego stosowanego do opisu wielu zjawisk zachodzących w przyrodzie, w tym, skutecznie, w opisie wymierania pewnych języków na rzeczy tych bardziej rozpowszechnionych (tym samym atrakcyjniejszych, bo znajdujących szersze zastosowanie). Wyniki wskazują, iż wraz z demokratyzacją społeczeństwa, obserwuje się odchodzenie ludzi od tradycyjnych wspólnot religijnych i coraz bardziej otwarte deklarowanie braku religijnej przynależności. Nie od dziś wiadomo, że większe grupy spostrzegane są jako bardziej atrakcyjne, co przyciąga kolejnych członków, potęgując efekt przechodzenia członków z jednej do drugiej grupy. Podobne atrakcyjność wzrasta w wyniku zwiększania się korzyści - ekonomicznych, społecznych, towarzyskich - z przynależności do niej. Właśnie tak dzieje się w społeczeństwach rozwiniętych.

Wnioski płynące z pracy pozwalają przypuszczać, iż stopniowy odpływ ludzi z kościołów może zaowocować niemal całkowitym zaniknięciem religii w tych krajach. Model matematyczny to oczywiście jedno a funkcjonujące w rzeczywistym świecie społeczeństwo to drugie - trudno wyobrazić sobie zupełny brak ludzi religijnych, tym niemniej z pewnością diametralnie zmieni się ich sytuacja w społeczeństwie. Jednocześnie, badacze stwierdzają, iż ich model pasuje do danych pochodzących z 85 miejsc na świecie, co pozwala przypuszczać, że podobne zjawiska mogą zachodzić także tam.

Autorzy publikacji nie omieszkali zapomnieć, iż łysy nie jest kolorem włosów i nazwali ludzie funkcjonujących poza religiami najszybciej rozwijającą się mniejszością religijną. W oryginale wygląda to tak:

People claiming no religious affiliation constitute the fastest growing religious minority in many countries throughout the world

i obraża każdego myślącego człowieka.

Źródło:

Daniel M. Abrams, Haley A. Yaple, & Richard J. Wiener. (2010) A mathematical model of social group competition with application to the growth of religious non-affiliation. arXiv: 1012.1375v2

podszepty wewnętrznej bioróżnorodności

Zawartość naszego brzucha wpływa na nasze zachowanie, donoszą kanadyjscy naukowcy. Nie mają na myśli składników ostatnio zjedzonego posiłku, choć i te nie pozostają bez wpływu, na przykład poziom cukru we krwi ma duży związek z funkcjonowaniem naszego organu do myślenia. Tym razem chodzi o coś znacznie bardziej subtelnego. Nasza biota jelitowa, składająca się na legendarne dwa kilogramy z wagi dorosłego mężczyzny stanowiące obce komórki, komunikuje się z naszym mózgiem, w pewnym stopniu regulując nasze zachowanie. Nieprawdopodobne?

Biota zamieszkująca układy pokarmowe każdego z nas jest unikalna i tym samym zróżnicowana pomiędzy poszczególnymi ludźmi. Istnieją jednak pewne optymalne poziomy owych żyjących z nami w symbiozie organizmów, umożliwiające nam skuteczne trawienie i produkcję niektórych witamin. Od dawien dawna wiadomo, iż nadmierne ilości pożytecznych bakterii, rozprzestrzeniające się po reszcie organizmu, skutkować mogą pojawieniem się symptomów chorobowych. Konieczność koegzystencji z obcymi organizmami żyjącymi wewnątrz naszych ciał, jak również pełnienie funkcji trawiennych (skutkujących kontaktem z wieloma patogenami pokonującymi nasze linie obrony w drewnianym koniu pożywienia) powoduje powstawanie delikatnych zależności uwzględniających układ odpornościowy, hormonalny a także neurowydzielniczy (działający poprzez wydzielanie odpowiednich hormonów regulujących funkcjonowanie naszego mózgu), służących do koordynacji zadań mózgu i brzucha.

Bardzo istotną rolę w tej komunikacji odgrywa tzw. oś podwzgórze-przysadka-nadnercza - układ nieustannej wymiany informacji wewnątrz mózgu a także pomiędzy mózgiem a gruczołami nadnerczy. Przy jej pomocy organizm reguluje swoje reakcje na stres, kieruje trawieniem, układem odpornościowym a także naszym nastrojem i emocjami czy wydatkowaniem energetycznym i gromadzeniem zapasów. Wiele substancji chemicznych regulujących nasze zachowanie przewija się właśnie przez ten układ, w dużej mierze zresztą wspólny dla wielu organizmów żyjących na Ziemi. Przypuszcza się m.in., że jego zaburzenia odgrywają rolę w powstawaniu niektórych postaci depresji.

Układ odpornościowy w aukcji. Nieustraszone
granulocyty obojętnochłonne otaczają komórki
grzybów.

Zaburzenie komunikacji z naszymi mikroskopijnymi towarzyszami niejednokrotnie prowadzi z kolei do pojawienia się nieprawidłowości w pracy organizmu, *tak jak w wypadku chorób autoimmunologicznych. Badania naukowców z kanadyjskiego McMaster University pokazują, że może chodzić również o zaburzenia zachowania. Wzięły w nich udział wyjałowione myszy, wolne organizmów bakteryjnych zwykle zamieszkujących ich układy trawienne. Obserwowano ich zachowanie w laboratoryjnym labiryncie, co pozwoliło zmierzyć ich zdolność uczenia się i zapamiętywania. Badacze założyli, że komunikacja bioty bakteryjnej z mózgiem, odbywająca się przy pomocy osi podwzgórze-przysadka-nadnercze, ma wpływ na rozwój centralnego układu nerwowego. Kolonizacja jałowego jeszcze organizmu noworodka przez pochodzące od matki i ze środowiska bakterie zbiega się bowiem w czasie z pewnymi krytycznymi dla rozwoju mózgu okresami.

U myszy, oprócz zmian w lękliwości z jaką podejmowały się eksplorowania labiryntu, zaobserwowano m.in. rozregulowanie wydzielania mózgopochodnego czynnika neurotropicznego (ang. brain-derived neurotrophic factor, *BDNF), substancji kluczowej dla rozwoju neuronów i tworzenia się synaps. Niedostateczne ilość tej substancji obserwuje się u ludzi dotkniętych wieloma rodzajami zaburzeń psychicznych, w tym również zaburzeniami wywołanych chronicznym stresem. Sprawa nie jest jednak tak prosta jak mogłoby się wydawać - powiązanie pomiędzy poziomami BDNF a zaburzeniami lękowymi wydaje się być sprawą skomplikowaną i trudno póki co wskazać jednoznaczny mechanizm je łączący. Co ciekawe jednak, poprzednie badania przeprowadzane w podobny sposób, wykazały, że ponowne zasiedlenie myszy przez stosowne bakterie skutkowało odwróceniem się zmian w zachowaniu.

Pałeczki bakterii E. Coli na pożywce agarowej

Sprawa ma się interesująco także z probiotykami. Zaobserwowano, iż pewne szczepy określanych tym mianem bakterii wpływają na obniżenie poziomu lęku i stresu u badanych ludzi, jak również poprawiają nastrój pacjentów dotkniętych zespołem jelita drażliwego (często cierpiących również na zaburzenia natury psychicznej). Nie jest do końca znany mechanizm działania probiotyków na ludzkie nastroje, przypuszczalnie jednak redukują one stany zapalne i redukując stres oksydacyjny (zaburzenia w funkcjonowaniu komórek, mające znaczenie w wypadku wielu chorób, takich jak choroba Parkinsona i Alzheimera), jak również poprawiają ogólne odżywienie organizmu. W wypadku innych szczepów bakterii zaobserwowano redukujący wpływ na produkcję hormonów stresu a także osłabianie biochemicznych mechanizmów obserwowanych u ludzi dotkniętych depresją. Istnieją także przesłanki pozwalające wnioskować o wpływie antybiotyków na ruchliwość potraktowanych nimi myszy.

Odkrycie otwiera zupełnie nowe drogi w leczeniu zaburzeń lękowych. Można wyobrazić sobie odmienne od dotychczasowego podejście w farmakoterapii - w miejsce, mających niekiedy silne skutki uboczne leków działających na poziomie mózgu, możliwe będzie być może leczenie zastosowane do reszty ciała, układu pokarmowego lub odpornościowego.

grafika:

lodowy neuron - © Quidam, użyto za zgodą autorki

neutrofile i pałeczki E. Coli - Wellcome Images; [1] [2]

Źródło:

Neufeld KM, Kang N, Bienenstock J, & Foster JA (2011). Reduced anxiety-like behavior and central neurochemical change in germ-free mice. Neurogastroenterology and motility : the official journal of the European Gastrointestinal Motility Society, 23 (3) PMID: 21054680

Cryan JF, & O'Mahony SM (2011). The microbiome-gut-brain axis: from bowel to behavior. Neurogastroenterology and motility : the official journal of the European Gastrointestinal Motility Society, 23 (3), 187-92 PMID: 21303428