![]() |
| Mrówka-zombie wypełnia wolę swoich grzybich panów. |
Areną tych upiornych wydarzeń są lasy tropikalne całego świata. Ich sprawcami - pasożytnicze grzyby m.in. z rodzaju Cordyceps. Ich ofiarą padają mrówki z wielu gatunków, poświęcając swoje życie realizacji zadania rozprzestrzeniania zarodników kontrolujących ich ciała i umysły grzybów. Prawdopodobnie doniesienia o nich inspirowały twórców takich odcinków serialu Z Archiwum X jak Ice i Firewalker. Pasożytnictwo jest jedną z najokrutniejszych, ale jednocześnie najbarwniejszych i najciekawszych oddziaływań pomiędzy gatunkami. Niekiedy bywa dość toporne i mało wyrafinowane, jak w wypadku pijawek, czasem obejmuje jednak manipulację zachowaniem, jak w wypadku pasożytniczych grzybów i nitnikowców zmuszających swoich owadzich nosicieli (cykady, ważki, prostoskrzydłe...) między innymi do popełniania samobójstwa przed utopienie. Owa manipulacja może być niekiedy jednak znacznie bardziej subtelna i obejmuje zmianę stylu życia nosiciela, wbrew jego najbardziej podstawowym instynktom przetrwania.
![]() |
| "Pseudocysty zawierające bradyzoity". Ja też znam trudne słowa: "labilna kateksja ego". |
Najciekawszy przebieg toksoplazmoza ma u gryzoni - takich jak myszy i szczury. Ich podstawową życiową troską jest unikanie drapieżników, przede wszystkim kotowatych. Jednakże zwierzęta zainfekowane pasożytniczymi pierwotniakami tracą swój wrodzony lęk i stają się beztroskie w obliczu kotów. W niektórych wypadkach, wydają się nawet być zainteresowane kontaktem z nimi. Dla gryzonia jest to oczywiste nieporozumienie, dla kota - i zawartych w gryzonim ciele pierwotniaków - świetna okazja, z której na ogół skwapliwie korzysta. Zjadając swoją ofiarę, wchłaniają oczywiście również pierwotniaka, który właśnie tym celu zaaranżował spotkanie, trafiając do organizmu swojego upragnionego ostatecznego żywiciela. Jest to o tyle istotne, że poza zmianami w zachowaniu, zarażony gryzoń wygląda na zdrowego i nie wzbudza podejrzeń, stanowiąc atrakcyjny kąsek dla drapieżnika.
![]() |
| CAN I HAZ TOXOPLAZMOZIS? |
Jak już zdążyliśmy zauważyć, toksoplazmoza dotyka także ludzi. Na ogół nie jest jednak bardzo rozpowszechniona - choć nosicielami jest w przybliżeniu 30% populacji, zakażenie przebiega zazwyczaj bezobjawowo (nie licząc osób z osłabionym układem odpornościowym i nienarodzonych dzieci) i nie wywołuje choroby - cysty tkwią na ogół przez resztę życia w mięśniach i - co gorsza - w mózgu nosiciela. Przykładowo, w Polsce, w 2002 roku, naliczono tylko 652 przypadki zachorowań (dane PZH, za Wikipedią). Co wydaje się jednak szczególnie interesujące, jest grupa ludzi szczególnie często obcujących z tymi pierwotniakami. Szczególnie dużo przeciwciał wytwarzanych przeciwko toksoplazmom obserwuje się u schizofreników (w porównaniu z grupą kontrolną populacji nie-schizofreników, niekiedy nawet trzykrotnie więcej). Hospitalizowani schizofrenicy często mieli większy niż przeciętny człowiek kontakt z kotami w dzieciństwie. Co więcej, niektóre leki przeciwspsychotyczne stosowane w schizofrenii, oddziałujące na układ dopaminergiczny, okazują się skuteczne także w leczeniu objawów toksoplazmozy u szczurów i u ludzi. Znany jest przypadek pacjenta z depresją, który zareagował na leki dopiero po wyleczeniu u niego toksoplazmozy. Wydaje się, że schizofrenia może być, przynajmniej w niektórych wypadkach, częściowo wywoływana przez zakażenie pierwotniakami - wśród pacjentów ze schizofrenią więcej jest również nosicieli tych pierwotniaków. Przypuszczalnie, sam pasożyt jest źródłem zaburzeń w gospodarce dopaminą, które mogą dać początek schizofrenii. Tu zaczyna się najbardziej interesująca część (czas najwyższy!). Zdrowi nosiciele toxoplasma gondii również przejawiają znaczne zmiany w zachowaniu.
![]() |
| Cysty czają się w mózgu. |
Inne badania, również na czeskiej populacji, pokazały, że nosiciele toksoplazmozy znacznie częściej cierpią w wyniku kolizji drogowych. Może to wynikać z tego, iż reakcje motoryczne osób z bezobjawową uśpioną toskoplazmozą są spowolnione (choć próba była tym razem niewielka). Spowolnienie to zwiększało się tym bardziej, im dłużej trwała infekcja. Badacze przypuszczają, że w ten oto sposób trafili na ślad powodów dla których pierwotniaki spowalniają nasze reakcje - spowolniony człowiek jest łatwiejszym łupem, na przykład dla polujących na afrykańskiej sawannie drapieżników, w dużej mierze wielkich... kotów.
Dotychczasowe badania dotyczyły mężczyzn - wiemy, że w kontakcie z toksoplazmozą stają się nieco ociężali umysłowo. Co z kobietami? W kolejnym badaniu, raz jeszcze przeprowadzonym przez czeskich naukowców pod wodzą dr Flegra, grupę kilkuset kobiet i mężczyzn przebadano kwestionariuszami osobowości (16PF Catella, w Polsce nie wykorzystywany, uniwersalne jakby założenia Cattella nie sprawdziły się na naszej populacji) i powiązano ich wyniki z obecnością we krwi badanych przeciwciał toksoplazmy. Okazało się, że u mężczyzn obecność pasożytniczego towarzysza obniżała siłę superego - siłę hamulców moralnych, wynikających z nabytych w trakcie obcowania z kulturą norm. Stawali się oni też bardziej zahamowani i niepewni siebie jak, również podejrzliwi, nieskorzy do współpracy i negatywnie nastawieni. Kobiety stawały się natomiast bardziej otwarte, wylewne, ufne i mniej podejrzliwe. Czuły się mniej skrępowane, bardziej pewne siebie i usatysfakcjonowane, przejawiały też więcej inicjatywy. Im dłuższej trwała znajomość z pierwotniakami, tym silniejszy był spadek siły superego - tym bardziej zwalniały hamulce moralne. Warto nadmienić, iż na dobrą sprawę, oznacza to tylko wyniki na skalach w teście samoopisowym, nie wynika natomiast z bezpośredniej obserwacji zachowania tych osób - badani uzyskali wyższe lub niższe wyniki na skalach mierzących czynniki, które teoretycznie opisuje się za pomocą określonych tendencji w zachowaniu. Próby w badaniu były niewielkie a istotności statystyczne nieoszałamiające. Tym niemniej, wynik - przynajmniej w wypadku mężczyzn - jest zgodny z dotychczasowymi badaniami (na populacji czeskiej). Jeśli chodzi o wyniki jakie uzyskały kobiety w tym badaniu, często przywołuje się przykład Francuzów (czy ściślej - Francuzek), pośród których niemal 80% jest nosicielami toksoplazmy i ich stereotypowo opisywanej otwartości w kwestiach seksualnych.
Maleńkie mikroogranizmy, których nawet nie jesteśmy w stanie dostrzec gołym okiem, raz jeszcze okazują się mieć niepokojąco duży wpływ na nasze życie. Oczywiście nikt z nas nie uświadamia sobie skutków ich działalności i tego, że czasem to one mają prawo głosu. Wszystkie naszą decyzje wydają nam się autonomiczne i podjęte zgodnie z naszą wolną wolą. Raz jeszcze okazuje się to być złudzeniem.
grafika:
Źródło:
Flegr J, Zitková S, Kodym P, & Frynta D (1996). Induction of changes in human behaviour by the parasitic protozoan Toxoplasma gondii. Parasitology, 113 ( Pt 1), 49-54 PMID: 8710414
Publikacja dostępna w internecie.
Flegr J, Preiss M, Klose J, Havlícek J, Vitáková M, & Kodym P (2003). Decreased level of psychobiological factor novelty seeking and lower intelligence in men latently infected with the protozoan parasite Toxoplasma gondii Dopamine, a missing link between schizophrenia and toxoplasmosis? Biological psychology, 63 (3), 253-68 PMID: 12853170
Flegr J, Zitková S, Kodym P, & Frynta D (1996). Induction of changes in human behaviour by the parasitic protozoan Toxoplasma gondii. Parasitology, 113 ( Pt 1), 49-54 PMID: 8710414
Koch, Ch. (2011). Protozoa could be controlling your brain. Scietntific American Mind. Pobrano 05.06.2011 z: http://www.klab.caltech.edu/~koch/CR/CR-Toxoplasmosis-11.pdf
Yolken RH, & Torrey EF. (2006). Infectious Agents in Schizophrenia and Bipolar Disorder. Psychiatric Times, 23 (7).








